Historia.
 

A
s terras de Sarria estiveron poboadas desde moi antigo, aínda que sexa difícil establecer cales foron os seus primeiros pobladores. Hai indicios de poblamiento cando menos desde a fase neo-eneolítica, como o demostran os enterramentos megalíticos documentados. A maior parte das especulacións achega dos pobladores prerromanos da actual comarca de Sarria carecen de xustificación documental, aínda que se sabe que os "seburros" citados por Diego Pazos son os "seurri" dos que falaba Ptolomeo, quen os situaba ao sur de Lugo.

A aparición de cerámica sigillata e de moedas romanas, achadas nos castros de Seteventos, Vilapedre e A Margarita en Samos, mostran o poblamiento dos castros da comarca durante a romanización tardía do Noroeste peninsular. Da presenza romana nestas terras, tan próximas a Lucus Augusti e atravesadas pola vía que ía a Castro Dactonio (Lemos), hai que sinalar os restos de dúas vilas romanas en Vilar de Sarria e en San Antolín. Un ronsel funeraria procedente de Vilar de Sarria consérvase no Museo de Pontevedra.

Xa en épocas alto medievais aparece ligado a estas terras o título de "Comes in Sarria" ou ?Comes in Elarín?. Desde principios do século XII é citado como "Comes in Sarria" Rodericus Vélez, iniciador da trilogía de condes de Sarria. Con todo, a gran historia deste municipio comeza coas primeiras peregrinaciones a Santiago polo Camiño Francés. Tamén neste século, Gutierre Ruiz de Castro adquire o señorío de Lemos e Samos co seu casamento con Elvira Osorio, momento no que probablemente fundouse a fortaleza de Sarria, destruída en 1467, nas Revoltas Irmandiñas.
 
  
A finais do século XII, Alfonso IX funda Vilanova de Sarria, dálle o fuero polo que ía rexerse como vila real e contribúe á repoblación das súas terras, nas que morrerá en 1230, vítima dunha grave dolencia que lle sobreviene cando peregrinaba á tumba de Apóstolo a fin de dar grazas pola reconquista da cidade de Mérida. En tempos de Alfonso X (1252-1284) aparece como señor de Lemos e Sarria Esteban Fernández de Castro, quen axudou na reconquista das cidades de Córdoba e Sevilla.

Na Alta Idade Media, a historia de Sarria corre parella á casa de Lemos, dende que no século XV concedéseselle a D. Pedro Alvarez Osorio o título de Conde de Lemos con carácter hereditario. Desde entón a Casa de Lemos caracterizouse pola súa vinculación ao Monasterio da Madalena, realizando diversas donacións para o mesmo.

Durante os primeiros anos do século XIX, a comarca de Sarria destacou por unha forte actividade carlista, chegando a declararse estado de guerra en novembro de 1839. A finais de dita centuria, a vila experimentou un importante crecemento económico e urbanístico, fundamentado na posta en servizo do ferrocarril (1880) e en mellóra a xeneralizada das comunicacións, o cal permitiu mellorar considerablemente a vida económica e comercial do entorno comarcal.

A vila se expande pola veiga e nacen novos barrios (San Lázaro, A Estación, As Casetas) Nos que se asentan preferentemente xentes foráneas que establecen almacéns e pequenas industrias.

En 1885 inaugúrase a nova igrexa de Santa Mariña.
 
   
E
n 1896 instálanse en Sarria os Pais Mercedarios inaugúranse as Escolas Públicas, donación do filántropo sarriano don Matías López. A súa viuda, Marquesa de Casa López, crea o Hospital Municipal, en Campo de Outeiro, inaugurado en 1909.

A actividade comercial e industrial da vila van aumento e a principios do século XX xa alcanzaba unha poboación de 1500 habitantes. Ábrense novas rúas e a actividade exportadora (gando, cereales, castañas, patacas, jamones e chorizos) fará que a riqueza vaia en aumento. En 1915 chega a electricidade e pouco máis tarde a traída de augas.

Os periodos da Ditadura e a II República traen aumento do número de estradas e escolas e a urbanización das principais rúas da vila.

A factoría de cementos de O Oural sinala a partir dos anos 60 o comezo dun proceso industrializador apoiado na construción e na industria do moble, que xunto co regreso de emigrados en América e Europa, sinalaban o despegue económico, cun proceso parello de modernización do sector agrícola-gandeiro.

A posta en funcionamento de novos centros de ensino (Colexios Públicos en Sarria e Oural, Colexio dá Asunción, Colexio dá Mercede, Institutos de Bachillerato e FP), así como as dotaciones de Residencia de Anciáns e Centro de Diminuídos Psíquicos, xunto cun equipamiento deportivo e de lecer, farán que a vila de Sarria convértase nun núcleo que irradia a súa influencia sobre unha ampla e rica comarca, constituíndo un centro de servizos dinámico e con oferta moi diversificada.